Walvissen spotten in de winter in Reykjavik: wat vaart er nog tussen november en maart

Het licht. Dit is de grootste verandering en het verrast veel mensen. Eind december heeft Reykjavík iets meer dan vier uur daglicht, en dat is laag, goud en prachtig gedurende die hele periode. Er is normaal gesproken één vaart per dag rond het middaguur, en dat is degene die je moet boeken — een tocht van drie uur die om twee uur 's middags vertrekt, komt in het donker thuis.

Het weer. In de winter worden vaarten geannuleerd. Niet vanwege de kou, die milder is dan de meeste bezoekers verwachten dankzij de Golfstroom, maar vanwege de wind: depressies uit de Noord-Atlantische Oceaan trekken achter elkaar langs deze kust, en een boot verlaat de haven niet bij stormkracht. Plan een reservedag in.

De drukte. Een zomerboot vervoert honderdvijftig mensen, die allemaal op de boeg willen staan. Een januariboot vervoert misschien dertig mensen. Als je niet van drommen houdt, is dit de ruil die de winter de moeite waard maakt.

De dieren. Witsnuitdolfijnen zijn het hele jaar aanwezig en worden in de winter vaak in grote groepen gezien. Dwergvinvissen zijn in kleinere aantallen aanwezig. Bultruggen zijn schaarser. De kans op waarnemingen is lager dan in juli, maar zeker niet nul, en de gratis tweede vaart van de operators geldt op precies dezelfde manier.

Niemand zou een winterwalvistocht moeten boeken met de verwachting van zomerse waarnemingskansen. Maar drie dingen maken de koude maanden echt goed in plaats van een compromis.

Het licht is het eerste. Een vaart rond het middaguur in december vindt volledig plaats in wat fotografen het gouden uur noemen, omdat de zon op die breedtegraad nooit hoog komt. Faxaflói in dat licht — laag goud op zwart water, met sneeuw op Esja achter de stad — is een aanblik die geen enkele julivaart kan bieden.

Het tweede is ruimte. Dertig mensen op een boot die gebouwd is voor honderdvijftig betekent dat elke passagier aan de reling kan staan, de gids tijd heeft voor echte vragen, en de bemanning merkbaar relaxter is.

Het derde is de combi. Van september tot april kun je 's middags op een walvisboot zitten en om negen uur 's avonds op een noorderlichtboot, vanaf dezelfde kade, in dezelfde overalls. Die combinatie bestaat niet in de zomer, wanneer er helemaal geen duisternis is.

Je gaat aan boord om half twaalf in het donkerblauwe licht dat in januari voor ochtend doorgaat. De overall gaat aan over alles wat je draagt. Er zijn dertig mensen op een boot die gebouwd is voor honderdvijftig, en de bemanning heeft tijd om met iedereen te praten.

De baai is in de winter zwart in plaats van grijsgroen, en het licht komt laag uit het zuiden onder een hoek die elke golfkam zichtbaar maakt. Esja ligt wit achter de stad. Op een heldere dag is Snæfellsjökull een witte kegel aan de noordelijke horizon, honderd kilometer verderop, en het ziet eruit alsof het uit een andere eeuw komt.

De dieren zijn rustiger en de boot ook. Wanneer een groep witsnuitdolfijnen langskomt — en dat doen ze, in grote aantallen, de hele winter door — ben je een van de dertig mensen die kijken, in plaats van een van de honderdvijftig die om de reling dringen.

Om half drie is het licht al aan het verdwijnen. Je meert aan in het laatste licht, loopt vijf minuten een stad in waar midden op de middag kerstverlichting brandt, en de noorderlichtverwachting voor die avond staat op je telefoon voordat je je muts hebt afgezet.